Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok 2 7580 207106 207059 2026-10-17T16:53:25Z Caribiana 8320 207106 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E huurmento di estadia cortico aki ta representa un segmento di tanto e mercado di biennan rais como e sector di hospitalidad; nan ta wordo ofrece pa doño priva y inversionista a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]]. casnan mueblá, sea independiente òf kompartí, cu ta wòrdu hür pa periodonan kòrtiku. Hopi bia nan ta wòrdu mira komo un alternativa pa hotèlnan. E hürnan di “estadia kòrtiku” aki ta representá un segmento di tantu e merkado di biennan rais komo e sektor di hospitalidat; nan ta wòrdu ofresé pa doñonan privá i invershonistanan a traves di plataformanan online manera Airbnb. Usonan komun ta inkluí hürmentu di vakashon.ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E término “hür di vakashon” (tambe konosí komo un “hür di término kòrtiku” òf STR) ta referí na apartamentunan òf kasnan mueblá—sea independiente òf kompartí—ku ta wòrdu hür pa periodonan kòrtiku. Hopi bia nan ta wòrdu mira komo un alternativa pa hotèlnan. E hürnan di “estadia kòrtiku” aki ta representá un segmento di tantu e merkado di biennan rais komo e sektor di hospitalidat; nan ta wòrdu ofresé pa doñonan privá i invershonistanan a traves di plataformanan online manera Airbnb. Usonan komun ta inkluí hürmentu di vakashon. E industria aki hopi bia ta wòrdu konsiderá e opshon mas ekonómiko pa estadia di alrededor di un luna. E tipo di hürnan ei por ta 25% pa 50% mas barata ku un kamber di hotèl, i e apartamentunan frekuentemente ta proveé ​​fasilidatnan adishonal, manera un kushina òf un kushina chikitu, i tambe un mashin di laba i seku. Algun propiedat ta permití bestia di kas. Proseduranan di reservashon por enserá kòntròl di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastunan di limpiesa na fin di estadia. Hürmentu reservá a traves di plataformanan online manera Airbnb ta un manera komun pa haña akseso na e tipo di akomodashonnan aki.[1] == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] reiehjni62kza5c2fc3pbb4gnsyf3j4 207107 207106 2026-10-17T17:08:00Z Caribiana 8320 207107 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Proceduranan di reservacion por enserá kòntròl di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera Airbnb ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] pu6y3ctjq342dgix9drpa0nd4uacm0h 207108 207107 2026-10-17T17:09:59Z Caribiana 8320 207108 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera Airbnb ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 84dmos4039stpgl9rpu9cam2scl91ab 207109 207108 2026-10-17T17:29:35Z Caribiana 8320 207109 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental verso timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. == Restriccion == Mundialmente, den varios ciudad, zona of bario, autoridadnan local ta purba di regula of prohibi vacation rental despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo. Algun pais a cuminsa legisla y regulá e forma di acomodacion aki, parcialmente pa atendé cu posibel evashon di belasting door di algun doño y tambe pa enforsá otro regulacionnan tocante huurmentu di propiedatnan mueblá, manera rekisitonan pa pèrmit y pago di belasting, dependiendo di e provishonnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 89fuq6x61vyyk295y8iakpk8d6g3gwa 207110 207109 2026-10-17T17:34:43Z Caribiana 8320 207110 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental verso timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidatnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. == Restriccion == Mundialmente, den varios ciudad, zona of bario, autoridadnan local ta purba di regula of prohibi vacation rental despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo. Algun pais a cuminsa legisla y regulá e forma di acomodacion aki, parcialmente pa atendé cu posibel evashon di belasting door di algun doño y tambe pa enforsá otro regulacionnan tocante huurmentu di propiedatnan mueblá, manera rekisitonan pa pèrmit y pago di belasting, dependiendo di e provishonnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] smmj12dp50bs71zpy84a8whkaw4ci71 207111 207110 2026-10-17T17:40:19Z Caribiana 8320 207111 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental verso timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidatnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 65vsbexxzof5d3e4ofsmj3u60m2w9a3 207112 207111 2026-10-17T17:57:54Z Caribiana 8320 207112 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental verso timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] gj6q9b019pjxye9qkhbqv0s17cw8cv4 207113 207112 2026-10-17T19:42:15Z Caribiana 8320 207113 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] tjtdykawanz1mh8uxykw3jty5afw37l 207114 207113 2026-10-17T19:49:05Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207114 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] bfmofb13x357yd5jjztiblgv7tesuhg 207115 207114 2026-10-17T20:10:38Z Caribiana 8320 207115 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento di un apartamento, cas, villa muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente na bishitante y turista. E propiedatnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, y cu a bira mas comun den otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por enserá un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.[[1]] E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra òf ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 3cgdt2pgiwo2xo78thz9cz4s5ayqsh6 207116 207115 2026-10-17T20:14:44Z Caribiana 8320 207116 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento di un apartamento, cas, villa muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente na bishitante y turista. E propiedatnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun den otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra òf ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, òf ku ainda no a wòrdu bendé, por tambe wòrdu ofresé komo alojamentu di vakashon. Ademas, algun resort moderno ta kombiná hotel ku apartamentonan i villanan ku por wòrdu huur via e hotel, via e doñonan òf via agencianan. ==Impacto economico y social== ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] rpkipmsbhu8ef325np15xy9pui3n2f9 207117 207116 2026-10-17T20:16:17Z Caribiana 8320 207117 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento di un apartamento, cas y villa muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedatnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun den otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra òf ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, òf ku ainda no a wòrdu bendé, por tambe wòrdu ofresé komo alojamentu di vakashon. Ademas, algun resort moderno ta kombiná hotel ku apartamentonan i villanan ku por wòrdu huur via e hotel, via e doñonan òf via agencianan. ==Impacto economico y social== ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] jrkwgltzy2czbk7nv3hw36qpz7fadtb 207118 207117 2026-10-17T20:31:11Z Caribiana 8320 207118 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 7bpfo47raqfn6nfyv21bl3soxvwqdeb 207119 207118 2026-10-17T20:35:44Z Caribiana 8320 207119 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. Aruba ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] f55u7m7ggebbbu5mmmroc8scjlit4nf 207120 207119 2026-10-17T20:56:41Z Caribiana 8320 207120 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relacion cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di akshon, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental ta obliga pa registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. E medida ta dirigi na mehora e control riba e sector y pa registra e propiedadnan cu ta opera como alohamento pa periodo cortico.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] onugqt18tnp2vt55icq81xun34mml92 207121 207120 2026-10-17T21:08:20Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207121 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm rental''' ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relacion cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref> Den ausencia di legislacion pa e sector di vacation rentals, gobierno di Aruba a anuncia na otober 2026 un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental ta obliga pa registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. E medida ta dirigi na mehora e control riba e sector y pa registra e propiedadnan cu ta opera como alohamento pa periodo cortico.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 6h7su19xao3d6zfgyfulpjvb1r98d8n 207122 207121 2026-10-17T21:10:34Z Caribiana 8320 207122 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relacion cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref> Den ausencia di legislacion pa e sector di vacation rentals, gobierno di Aruba a anuncia na otober 2026 un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental ta obliga pa registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. E medida ta dirigi na mehora e control riba e sector y pa registra e propiedadnan cu ta opera como alohamento pa periodo cortico.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] d7236yf9y8dp67hvpgbmczcxiaev81b 207123 207122 2026-10-17T21:15:29Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207123 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref> E isla no ta dispone di legislacion pa e sektor di STVR. Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental ta obliga pa registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. E medida ta dirigi na mehora e control riba e sector y pa registra e propiedadnan cu ta opera como alohamento pa periodo cortico.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] s8wyccnkqw8byspoq67nvq4fneinj4g 207124 207123 2026-10-17T21:19:15Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207124 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref> E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sektor di STVR. Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. E medida ta dirigi na mehora e control riba e sector y pa registra e propiedadnan cu ta opera como alohamento pa periodo cortico.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] gh1dc8qnhpga007cusn398g6w6okoj5 207125 207124 2026-10-17T21:21:09Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207125 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. E medida ta dirigi na mehora e control riba e sector y pa registra e propiedadnan cu ta opera como alohamento pa periodo cortico.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] qpwfxqp3ek4qcwly7q19biu6rc15mp0 207126 207125 2026-10-17T21:25:12Z Caribiana 8320 207126 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. E medida ta dirigi na mehora e control riba e sector y pa registra e propiedadnan cu ta opera como alohamento pa periodo cortico.<ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 5gs3f90ky1274fim2jnwnw9bj74k0al 207127 207126 2026-10-17T21:31:21Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207127 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> E gremio di STVR mes a lansa na 2023 10 recomendacion pa regula e mercado.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] ekk2o7v6vxkaxsqcrr3fjirm6md2nv6 207128 207127 2026-10-17T21:46:40Z Caribiana 8320 207128 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a forma parti di e debate. Na 2023, e gremio di STVR a presenta dies recomendacion pa regula e mercado y dos aña despues a rechasa cu vacation rentals ta un problema pa e mercado di bibienda.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetegeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] cdths0hyn36ys8v98hr2hgzu1xgrz7a 207129 207128 2026-10-17T21:48:22Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207129 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a forma parti di e debate. Na 2023, e gremio di STVR a presenta dies recomendacion pa regula e mercado y dos aña despues a rechasa cu vacation rentals ta un problema pa e mercado di bibienda.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetegeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] pna2tdr3okkgmpow11mnphihwu4duia 207130 207129 2026-10-17T22:03:55Z Caribiana 8320 207130 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. [[Aruba Tourism Authority]] (ATA) a estima cu na 2025 por categorisa alrededor di 5500 pa 6000 propiedad of unidad como STVR.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a forma parti di e debate. Na 2023, e gremio di STVR a presenta dies recomendacion pa regula e mercado y dos aña despues a rechasa cu vacation rentals ta un problema pa e mercado di bibienda.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetegeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] an18rab2h8l2duuhbdvt67b0a7r7r51 207131 207130 2026-10-17T22:11:54Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207131 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida den e comunidad local. [[Aruba Tourism Authority]] (ATA) a estima cu na 2025 por categorisa alrededor di 5500 pa 6000 propiedad of unidad como STVR.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> E isla no conoce registracion obligatorio ni legislacion pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a partisipa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di vacation rental. Na 2025, e organisashon a argumenta cu e falta di bibienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan prinsipal di e problema di bibienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan di propiedadnan den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 12vzw93f2zwcxmmcpp0vvxsyp76qft1 207132 207131 2026-10-17T22:19:24Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207132 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa plaso cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion di declara y paga belasting riba e entrada. E regulashonnan ta varia segun e hurisdikshon. Nan por tin komo meta pa protehá e oferta di bibienda pa habitantenan, limita molestia den bario residencial, garantisá ku alojamentunan ta kumpli ku rekisitonan di seguridat i higiene, i asegurá ku doñonan di propiedat kumpli ku nan obligashonnan fiskal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida local. [[Aruba Tourism Authority]] (ATA) a estima cu na 2025 por categorisa alrededor di 5500 pa 6000 propiedad of unidad como STVR.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu fin di 2026 e isla no conoce un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a partisipa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisashon a argumenta cu e falta di bibienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan prinsipal di e problema di bibienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] myhm9qgrd4u46qlnk41rp0k3zviffig 207133 207132 2026-10-17T22:24:14Z Caribiana 8320 /* Regulacion */ 207133 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada. E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di bibienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida local. [[Aruba Tourism Authority]] (ATA) a estima cu na 2025 por categorisa alrededor di 5500 pa 6000 propiedad of unidad como STVR.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu fin di 2026 e isla no conoce un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a partisipa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisashon a argumenta cu e falta di bibienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan prinsipal di e problema di bibienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] pk0rvns0i9jciuyjunab06y1h9hruc8 207134 207133 2026-10-17T22:25:10Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207134 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada. E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di bibienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida local. [[Aruba Tourism Authority]] (ATA) a estima cu na 2025 por categorisa alrededor di 5500 pa 6000 propiedad of unidad como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu fin di 2026 e isla no conoce un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a partisipa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisashon a argumenta cu e falta di bibienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan prinsipal di e problema di bibienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 3vbb8fmhcrdq6omxqrl2zhj7xh6e4qo 207135 207134 2026-10-17T22:29:53Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207135 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada. E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di bibienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como alohamento di vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a partisipa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisashon a argumenta cu e falta di bibienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan prinsipal di e problema di bibienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] nn75evjc580djmy07c5hqdy36my33ym 207136 207135 2026-10-17T22:38:17Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207136 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada. E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di bibienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di bibienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di bibienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como alohamento di vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a partisipa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan prinsipal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 00j6sitjw5hb6rsgmmp54yextljz5xp 207137 207136 2026-10-17T22:40:57Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 207137 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un bibienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas y villanan luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y Canada, birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por ensera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> E termino ''vacation rental'' ta bini di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu un sistema di ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad di vacacion durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur na otro persona su periodo di uzo. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa periodo cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na habitante pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa habitantenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolví y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y municipio a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada. E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di bibienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan principal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] hliuclhtimz1y3w3d2ggrurrz7fdb8p 207138 207137 2026-10-17T22:49:29Z Caribiana 8320 207138 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolv y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada. E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan principal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] mrgwfibgap91hhngbw8jmsrvied05ar 207139 207138 2026-10-17T22:53:26Z Caribiana 8320 /* Regulacion */ 207139 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolv y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan principal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] t0c4ueltl5za51if4wp7jw0puh5rwrn 207140 207139 2026-10-17T23:03:24Z Caribiana 8320 207140 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality m Tourism Research|pages=760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolv y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan principal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] cy18ng7r3mgny2hjxsonbw4nhwwmxyv 207141 207140 2026-10-17T23:05:10Z Caribiana 8320 207141 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolv y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan principal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] jcrzvlfqrn3gl29tfx2u3n1ew009azk 207142 207141 2026-10-17T23:08:04Z Caribiana 8320 207142 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of koki priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun na otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencianan y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional durante un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort, e sistema ta permiti cu e doño ta huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, compra y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya bibienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolv y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan principal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] thwsbhx0ffupj8m076fh30nvac3hyal 207143 207142 2026-10-18T07:01:08Z Caribiana 8320 207143 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of chef-kok priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun den otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencia y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu ''timeshare''. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional pa un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort di timeshare ta permiti pa e doño huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, tienda y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa e comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya vivienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolv y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico. E medidanan por inclui registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> E regulacionnan ta varia segun hurisdiccion. Nan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua ta e motibonan principal di e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di e sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan tin un permiso anterior. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 1zwp2kj6xursgp9papr2rse8rm36h8u 207144 207143 2026-10-18T07:19:07Z Caribiana 8320 207144 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of chef-kok priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun den otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencia y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu [[timeshare]]. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional pa un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort di timeshare ta permiti pa e doño huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, tienda y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa e comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya vivienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolvi y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico, cu ta varia segun hurisdicccion. Regulacionnan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. E medidanan por inclui, entre otro, registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua riba e isla ta e motibonan principal pa e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental riba su mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di nan sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan ta dispone di un permiso previo. <ref name="Registratie"/> {{Appendix}} ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] njh5yvri3cn567j0u3qv5tb9swgensm 207145 207144 2026-10-18T07:22:33Z Caribiana 8320 207145 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of chef-kok priva. Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun den otro partinan di mundo. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencia y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu [[timeshare]]. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional pa un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort di timeshare ta permiti pa e doño huur su periodo di uzo na otro persona. Propiedadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doñonan of via agencianan. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, tienda y servicio di transporte. Pa algun bishitante, e tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa e comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya vivienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolvi y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico, cu ta varia segun hurisdicccion. Regulacionnan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. E medidanan por inclui, entre otro, registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Organisacionnan manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua riba e isla ta e motibonan principal pa e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental riba su mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di nan sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan ta dispone di un permiso previo. <ref name="Registratie"/> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Vacation rental}} {{References}} }} [[:Kategoria:Turismo]] [[:Kategoria:Ekonomia]] ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] jirvcsniqx0x73rgusbia6x125l6fwi 207146 207145 2026-10-18T07:51:20Z Caribiana 8320 207146 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of chef-kok priva. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencia y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun den otro partinan di mundo. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu [[timeshare]]. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional pa un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort di timeshare ta permiti pa e doño huur su periodo di uzo na otro persona. Unidadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doño of via agencia. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, tienda y servicio di transporte. E tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo pa algun bishitante y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa e comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya vivienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolvi y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico, cu ta varia segun hurisdicccion. Regulacionnan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. E medidanan por inclui, entre otro, registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Stakeholders manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua riba e isla ta e motibonan principal pa e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental riba su mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di nan sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan ta dispone di un permiso previo. <ref name="Registratie"/> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Vacation rental}} {{References}} }} [[:Kategoria:Turismo]] [[:Kategoria:Ekonomia]] ================ pa un periodo cortico na turista di apartamento muebla, cas muebla of unidad den un compleho di condominio. Hopi biaha nan ta wordo mira como un alternativa pa un hotel. E termino ''vacation rental'' den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero pa hopi tempo tambe na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. E industria di vacation rental hopi biaha ta wordo considera e opcion mas economico pa un estadia di alrededor di un luna. Su tarifa di huur por ta 25% pa 50% mas barata cu un camber di hotel, y e acomodacion frecuentemente ta provee ​​facilidadnan adicional, manera un cushina y tambe un mashin di laba y seca. Acomodacion tipo vacation rental por varia di apartamento di studio di presupuesto modesto te na villa privá di calidad superior den destinacionnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan y servisio comparabel cu esnan di hotelnan luhoso, incluyendo personal, acceso na beach privá, boto, chefnan privá y lèsnan di cushinamento. Proceduranan di reservacion por enserá control di krédito, depósitonan di seguridat òf daño, i gastonan di limpiesa na final di e estadia. Huurmentu reservá a traves di plataformanan online manera [[Airbnb]] ta un manera comun pa haña acceso na e tipo di acomodacionnan aki.<ref>{{citeer web|auteur=Sartori, Enzo|url =https://avadaproperties.com|titel =An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|werk=Avada Properties |uitgever =avadaproperties.com|datum=2019-06-11|taal=en}}</ref> == Vacation rental vs timeshare == Konsumidónan ku no ta konosí ku e concepto di un propiedad di vacation rental por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf huur. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di huur di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedadnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporaneo ta inclui componentenan di propiedad manera villa y condominio cu por wordo sea huur a traves di e hotel òf huur pa nan doñonan sea directamente of a traves di agencianan. == Impacto == Vacation rental por duna ​​tanto impactonan positivo como negativo riba e economia local. Huur di vakashon tin bia ta permiti estadia mas largo contrali na hotelnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidad di trabou den comunidadnan local. Mientras cu no ta e kousa principal di bibienda pagabel limitá, vacation rental ta afektá negativamente e mercado di bibienda a largo plaso den comunidatnan local, specialmente comunidadnan turistico. Segun cu mas huur riba termino cortico ta aumenta, e disponibilidad di unidadnan riba término largo ta baha. == Restriccion == Autoridadnan local den varios ciudad, zona of bario rond mundo, despues di ricibi kehonan di residente local of negoshi di acomodacion competitivo, ta purba di sea regula of prohibi vacation rental. Algun pais a cuminsa legisla y regula e forma di acomodacion mes, parcialmente pa atendé cu posibel evasion di belasting door di algun doño y tambe pa enforsa otro regulacionnan tocante huurmento di propiedadnan muebla, manera rekisitonan pa permit y pago di belasting, dependiendo di e provicionnan legal specifico na cada pais.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |fechaacceso=6 de diciembre de 2020 |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> == Aruba== Tur doño di propiedadnan den uso como vacation rental na Aruba pronto lo mester registra nan acomodacion, hasta si nan ta posee e permisonan necesario caba. Konseho di Minister a aprobá un plan di akshon pa e efekto aki. Kasnan di fakansi ku no ta registrá lo no bini na remarke pa legalisashon òf kualke areglo di toleransia temporal. Pa medio di e medida aki, gobièrnu tin komo meta pa haña mihó kontrol riba e sektor di hürmentu di fakansi ku ta ekspandé rápidamente i su impakto riba e merkado di bibienda i e kalidat di bida den komunidatnan lokal. Doñonan lo tin un bentana di tres luna pa kompletá e registrashon. E fecha di referensia ta 1 di novèmber 2026. Hürmentu di fakansi ku tabata den uso kaba promé ku e fecha ei—i ta wòrdu registrá despues—por wòrdu konsiderá pa legalisashon.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> {{Appendix}} --------------- '''Vacation rental''' of '''Shortterm rental''' ta e huurmento riba un base temporal di un apartamento, cas of compleho di resort-condominio maneha profesionalmente na turista como un alternativa pa un hotel. E termino aki den [[Papiamentu|Papiamento]] ta di origin [[Ingles]] for di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] unda esaki ta wordo uza. Vacation rental ta un opcion di biahe popular no solamente na Merca, pero tambe pa hopi tempo na Europa, specialmente na Reino Uni, y tambe na Canada y ta birando mas y mas popular rond mundo. == Aruba== * regulacion <ref>https://24ora.com/gobierno-ta-anuncia-regulacion-y-normanan-di-calidad-pa-short-term-vacation-rentals/</ref> Hürmentu di vakashon ta varia di apartamentunan di studio di presupuesto te na villanan privá di kalidat haltu den destinashonnan popular. Algun propiedat luhoso por kosta vários mil dòler pa anochi i ta ofresé amenidatnan i servisio komparábel ku esnan di hotèlnan luhoso, inkluyendo personal, akseso na playa privá, boto, chefnan privá i lèsnan di kushinamentu. Konsumidónan ku no ta konosí ku e konsepto di un propiedat di hür di fakansi por konfundí esaki ku un propiedat di timeshare. Hopi resort di timeshare ta ofresé propiedat di kuartal, ku ta proveé ​​13 siman di uso òf hür. Un timeshare por wòrdu hasí disponibel komo un hür di vakashon si un doño disidí di pone su siman(nan) riba un programa di hür di vakashon. Tambe, un segmento grandi di e 21% di inventario no bendí i pues ainda kontrolá pa resort ta wòrdu hasí disponibel komo hür di vakashon. Na 2014, esaki tabata un negoshi di $1.9 bion.[2] Hotèlnan tradishonal generalmente no ta inkluí propiedatnan di vakashon. Sinembargo, algun desaroyo di resort contemporáneo ta inkluí komponentenan di propiedat kompartí manera villa i kondominio ku por wòrdu sea hür a traves di e hotèl òf hür pa nan doñonan sea direktamente òf a traves di instansianan. ==Servisio i instansianan == Hürmentu di vakashon i hürmentu di villa ta wòrdu areglá sea direktamente ku e doño òf a traves di un instansia, normalmente via internèt. Hopi doño tin nan propio wèpsait, pero mayoria tambe ta usa servisio di lista, ku ta mustra informashon di propiedat i potrètnan suministrá pa e doño di kas. Na kontraste, instansianan di hürmentu di fakansi ta manehá reservashon i fakturashon na nòmber di e doño di kas, i no tin kontakto direkto entre e huéspet i e doño. Mayoria doño di propiedat ta kontratá un kompania di maneho di hür di fakansi pa manehá nan hür di fakansi. E kompanianan aki ta manehá limpiesa di kas i mantenshon di propiedat. Algun kompania di maneho tambe ta fungi komo instansia, merkadeando e propiedat di hür di fakansi i manehá reservashon i fakturashon. Huur di vakashon por proveé ​​tantu impaktonan positivo komo negativo riba ekonomianan lokal. Huur di vakashon tin bia ta pèrmití estadia mas largu kontrali na hotèlnan, i estadia mas largu ta oumentá gastu di bishitante ku ta proveé ​​mas oportunidat di trabou den komunidatnan lokal. Miéntras ku no ta e kousa prinsipal di bibienda pagabel limitá, hür di vakashon ta afektá negativamente e merkado di bibienda a largu plaso den komunidatnan lokal, spesialmente komunidatnan turístiko. Segun ku mas hür riba término kòrtiku ta oumentá, e disponibilidat di unidatnan riba término largu ta baha. Restrikshonnan Den hopi condado, pueblo i stat, outoridatnan lokal ta purba di regulá òf prohibí hürmentu di vakashon despues di kehonan di residentenan lokal òf negoshinan di alohamentu kompetitivo. ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante =c | infobox_tipo = biblioteca | nomber = Biblioteka Públiko Boneiru | funda = 2021 | pais = {{NLD}} | luga = {{BON}} | adres = Kaya Amsterdam | website = https://bibliotheekbonaire.com/ }} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka nashonal di Boneiru ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente [[idioma]]. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa residente di diferente edat.<ref name="DCH">[https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/biblioteka-publiko-boneiru/ Biblioteka Públiko Boneiru / Openbare bibliotheek Bonaire], dutchcaribbeanheritage.org</ref> ==Historia== Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periódiko disponibel pa konsulta.<ref name="Encyclopedie"/> For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inisialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a wòrdu limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka.<ref name="Encyclopedie"/> Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata antiano, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na [[Rincon]] a habri un filial na 1988.<ref>{{citeer web|titel=Opening Rincons filiaal van leeszaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-06-04|bezochtdatum=2026-10-16|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642153:mpeg21:p015}}</ref> Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alohá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Boneiru]] no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru.<ref>{{citeer web|titel=Voorzitter Salomons Bibliotheek in miserabele staat|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-17|bezochtdatum=2026-10-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641603:mpeg21:p009}}</ref> Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=maglr.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref><ref name="Positief"/> ==Kolekshon i aktividat== Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko i ouditivo, i kursonan digital.<ref name="DCH"/> Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na residente di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.<ref name="DCH"/> Papiamentu ta hunga un ròl sentral den seno di biblioteka, tantu den su kolekshon komo den su programa di aktividatnan. E programa ta inkluí tayernan, seshonnan di [[spoken word]], i enkuentronan mensual di idioma mensual.<ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> Ademas, e biblioteka ta komprometé aktivamente ku preservashon i promoshon di herensia kultural. Den kolaborashon ku Fundashon Históriko Kultural Boneriano (FuHiKuBo), ta organisá programanan sentrá riba historia, arte, i identidat. Kontinuamente ta ekspandé e kolekshon pa inkluí obranan na papiamentu, publikashonnan di outornan karibense, i bukinan tokante e region.<ref name="Hofstra"/> ==Sede == Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokalidat, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio na Kaya Amsterdam den Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E ta inkluí un área dediká pa mucha i hóben, un kushina, un bali di informashon, i un espasio multifunshonal pa tayer, charla, proyekshon di pelíkula, i eventonan komunitario.<ref>[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Den e promé aña despues di su mudansa, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.<ref name="Kaya"/> Direktor di Biblioteka Públiko Boneiru ta Jennifer Pocornie-Martis.<ref name="Hofstra"/> == Rekonosementu== Na òktober 2026, Biblioteka Públiko Boneiru a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref> Na yanüari 2026 el a wòrdu rekonosé kaba komo ''Entidat gubernamental mas positivo di Hulanda 2025''.<ref name="Positief">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/bibliotheek-bonaire-uitgeroepen-tot-meest-positieve-overheidsorganisatie-van-nederland/|titel= Bibliotheek Bonaire uitgeroepen tot meest positieve overheidsorganisatie van Nederland|datum=2026-01-21}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Edukashon]] [[:Kategoria;Literatura]] E edifisio na Kaya Amsterdam ta konsisti di dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] ================= 1. E Kambio pa Gobièrnu Lokal (1980): Despues di e wind-down di e fundashon Hulandes STICUSA (ku a finansiá e lokal Cultureel Centrum Bonaire establesé na 1956), e maneho i operashonnan di e biblioteka a keda traspasá ofisialmente direktamente pa Eilandsgebied Bonaire (Teritorio Insular di Boneiru). 2. E Transishon Moderno (2010): E entidat polítiko Eilandsgebied Boneiru mes despues a wòrdu disolvé legalmente i a kambia su nòmber pa Openbaar lichaam Boneiru (Organo Púbransliko di Boneiru) eksaktamente dia 10 di òktober 2010, ora ku Antia Hulandes a disolvé. * Lugá ​​Nobo (Kaya Amsterdam): Na mart 2025, e biblioteka a muda for di un fasilidat antikuá i bou di tamaño—un supermerkado anterior—pa un edifisio nobo-nobo, moderno i vibrante riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E interior a wòrdu diseñá pa e firma hulandes *includi* i ta reflehá un ambiente distintamente lokal.<ref name="Kaya">{{citeer web|auteur=Menno Goosen|url=https://bibliotheekblad.nl/nieuwe-bibliotheek-bonaire-brengt-kleur-in-het-hart-van-de-gemeenschap/|titel= Nieuwe bibliotheek Bonaire brengt kleur in het hart van de gemeenschap|werk= bibliotheekblad.nl|datum=2025-03-27}}</ref> * Funshon i Fasilidatnan: Ku ta abarká dos piso (735 m2), e edifisio a wòrdu transformá den un biblioteka di komunidat kompletu. Su karakterístikanan ta inkluí un área dediká pa mucha, un zona pa hóben kompleto ku un ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan di estudio i reunion, i un kafé/mesa di informashon.<ref name="Kaya"/><ref name="Hofstra">{{citeer web|auteur=Hans Hofstra|url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/87371/bibliotheek-bonaire-viert-eerste-jubileum-op-nieuwe-locatie-met-groeiend-succes|titel= Bibliotheek Bonaire viert eerste jubileum op nieuwe locatie met groeiend succes|werk= bonaire.nu|datum=2026-03-20|bezochtdatum=2026-10-16}}</ref> * Kolekshon Multilingual: Biblioteka ta ofresé buki i rekursonan digital na Papiamentu, Hulandes, Ingles i Spañó. Adishonalmente, miembronan tin akseso na un plataforma di biblioteka online (*Bieb Online*), ku ta proveé ​​e-books, audiobooks, i kursonan digital.<ref name="DCH"/><ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> * Organisashon: Biblioteka ta un entidat gubernamental ku ta kai direktamente bou di Entidat Públiko Boneiru (*Openbaar Lichaam Bonaire*). E ta mantené un asosiashon estrecho ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (*Koninklijke Bibliotheek* – KB) i otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa kontinuamente engrandesé su servisionan.<ref>{{citeer web|auteur=Anne van den Dool|url=https://bibliotheekblad-microcontent.maglr.com/nieuwe-bibliotheek-bonaire |titel=De kracht van het eiland staat centraal|werk=bibliotheekblad.nl|via=magir.com|datum=2025-01-01}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/20260320/bibliotheek-viert-een-jaar-nieuwe-locatie Bibliotheek viert één jaar nieuwe locatie], [[Antilliaans Dagblad]] (20 di mart 2026)</ref> * Éksito & Rekonosementu: E konsepto renobá a resultá sumamente eksitoso; den e promé aña despues di su reapertura, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante, i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro. Ademas, na òktober 2026, e biblioteka ta wòrdu nominá pa e título prestigioso di Mihó Biblioteka di Hulanda 2026.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/96738/bibliotheek-bonaire-genomineerd-voor-titel-beste-bibliotheek-van-nederland Bibliotheek Bonaire genomineerd voor titel Beste Bibliotheek van Nederland], bonaire.nu (2 di oktober 2026)</ref><ref name="Hofstra"/> == Historia == Originalmente, durante e periodo di Antias Hulandes, e servisio di biblioteka na Boneiru tabata kai bou di Sentro Kultural Boneiru (Cultureel Centrum Bonaire). E tabata kontené un kolekshon di aproksimadamente 4.000 volúmen, i 103 periodiko ta disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka a operá tambe un biblioteka mobil (bibliobus) regalá pa [[Sticusa]]; miéntras ku na prinsipio el a bishitá vários bario, despues el a sirbi solamente skolnan situá pafó di Kralendijk. Sticusa tambe a hunga un ròl signifikante den ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Contrario na e otro islanan, e edificio cu ta aloha e biblioteca ta leu di ta adecua. Ademas, no tin perspektiva di mehorashon, komo ku e teritorio insular ta falta e rekursonan finansiero pa tuma e biblioteka over for di Sentro Kultural Boneiru. Pa fin di 1982, e kantidat di miembro tabata 602 adulto (474 ​​di nan tabata antiano) i 1.336 mucha (inkluso esnan ku e biblioteka mobil a sirbi).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bibliotheekwezen Bonaire], Encyclopedie van Curacao</ref> Den añanan 1980 e biblioteka a wordu ofisialmente traspasá pa Teritorio insular di Boneiru. Ku e disolushon di Antias Hulandes na 2010 Teritorio Insular a kambia di nomber birando Entidat publiko di Boneiru, bou di Hulanda. Desde 2010, Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E organisashon ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá, renobá i amplia su servisio.[[6]][[7]]<ref name="Positief"/> {{Appendix}} '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. Su kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia Durante e periodo di [[Antias Hulandes]], e servisio di biblioteka na Boneiru tabata forma parti di Sentro Kultural Boneiru (''Cultureel Centrum Bonaire''). E biblioteka tabatin un kolekshon di aproximadamente 4.000 volúmen, i tabatin 103 periodiko disponibel pa konsulta. For di 1960, e biblioteka tabata disponé di un biblioteka mobil (''bibliobus''), duná komo regalo pa [[Sticusa]]. Inicialmente, e bibliobus tabata bishitá diferente bario di Boneiru, pero despues su servisio a limitá na skolnan pafó di [[Kralendijk]]. Sticusa a hunga un papel importante tambe den e ekspanshon di e kolekshon di e biblioteka. Durante e periodo ei, e edifisio kaminda e biblioteka tabata alojá no tabata adekuá pa su nesesidatnan. Ademas, no tabatin perspektiva di mehorashon, ya ku e teritorio insular no tabatin e rekursonan finansiero nesesario pa asumí e biblioteka komo un servisio independiente for di Sentro Kultural Boneiru. Na fin di 1982, e biblioteka tabatin 602 miembro adulto, di kua 474 tabata di Antias Hulandes, i 1.336 miembro mucha, inkluyendo mucha ku tabata usa e servisio di biblioteka mobil.[[2]] Edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na Kralendijk. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[3]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[3]][[4]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[5]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[6]][[7]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[4]][[8]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[8]] =========== '''Biblioteka Públiko Boneiru''' ta e biblioteka públiko di [[Boneiru]] i ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i desaroyo kultural. E kolekshon ta inkluí buki i material digital den diferente idioma. Ademas, e biblioteka ta organisá aktividatnan edukativo i kultural pa habitantenan di diferente edat.[[1]] Historia i edifisio nobo Na mart 2025, e biblioteka a muda for di su anterior lokal, ku promé tabata un supermerkado, pa un edifisio riba Kaya Amsterdam na [[Kralendijk]]. E edifisio nobo a wòrdu diseñá pa e firma hulandes Includi i ta kombiná instalashonnan moderno ku elementonan di diseño relashoná ku e identidat lokal.[[2]] E edifisio tin dos piso ku un superfisie total di 735 m² i a wòrdu adaptá pa funshoná komo un biblioteka di komunidat. E instalashonnan ta inkluí un área pa mucha, un espasio pa hóben ku un zona di relahashon yamá ''chill cave'', un ''MakerSpace'', salanan pa estudio i reunion, i un kafé ku un mesa di informashon.[[2]][[3]] Kolekshon i servisio Biblioteka Públiko Boneiru ta ofresé buki i rekursonan digital na [[Papiamentu]], [[hulandes]], [[ingles]] i [[spaño]]. Via e plataforma digital Bieb Online, miembronan por haña akseso na buki elektróniko, audiobuki i kursonan digital.[[1]][[4]] Ademas di prestá material pa lesamentu i estudio, e biblioteka ta organisá aktividatnan ku ta stimulá lesamentu, siñamentu i partisipashon kultural. Su servisio ta dirigí na habitantenan di diferente edat, for di mucha te na adulto, i ta sostené siñamentu durante henter bida.[[1]] Organisashon Biblioteka Públiko Boneiru ta un entidat gubernamental bou di Entidat Públiko Boneiru (''Openbaar Lichaam Bonaire''). E ta kolaborá ku Biblioteka Nashonal di Hulanda (''Koninklijke Bibliotheek'', KB) i ku otro bibliotekanan den Hulanda Karibense pa sigui desaroyá i amplia su servisio.[[5]][[6]] Bishitantenan i rekonosementu Den e promé aña despues di su mudansa na e edifisio nobo, e biblioteka a risibí 82.000 bishitante i mas ku 14% di e poblashon di Boneiru a bira miembro, segun e fuentenan sita.[[3]][[7]] Na òktober 2026, e biblioteka a wòrdu nominá pa e título di ''Mihó Biblioteka di Hulanda 2026''.[[7]] ------------------ '''Bibliotekanan den Karibe Hulandes''' ta inkluí bibliotekanan públiko, akadémiko, spesialisá i digital riba e seis islanan di [[Karibe Hulandes]]: [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. E institushonnan aki ta ofresé akseso na buki, informashon i otro rekursonan pa lesamentu, edukashon, investigashon i konservashon di herensia kultural. E lista aki ta duna un bista general di algun di e biblioteka i kolekshon mas konosí den e region. ==Biblioteka públiko== E bibliotekanan públiko i nashonal ta forma un parti importante di e infrastruktura edukativo i kultural di e islanan. Nan ta ofresé buki i otro material pa prestá, espasio pa lesa i studia, i diferente aktividat pa stimulá lesamentu i siñamentu. Riba kada un di e seis isla tin un institushon prinsipal ku ta fungi komo biblioteka públiko òf nashonal.<ref>[https://www.kb.nl/over-ons/projecten/caribisch-gebied Koninklijke Bibliotheek – Caribisch Gebied]</ref> {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteca Nacional Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe ||2 |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} ===[[Biblioteca Nacional Aruba]]=== Situá na [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], ku un filial (Arubiana/Caribana) na Oranjestad i otro na [[San Nicolas]]. Banda di su kolekshon general, e biblioteka ta tene material relashoná ku historia, kultura i literatura di Aruba i di Karibe. E ta mantene tambe e kolekshon digital [[Coleccion Aruba]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/ Biblioteca Nacional Aruba]</ref> ===[[Biblioteka Públiko Boneiru]]=== E biblioteka públiko di [[Boneiru]], situá na [[Kralendijk]]. E ta ofresé buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> ===[[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]=== E biblioteka nashonal di [[Kòrsou]], situa na [[Willemstad]], ku kolekshonnan pa uso públiko, estudio i investigashon. ===[[Queen Wilhelmina Library]]=== E biblioteka públiko di [[Saba]], ku ta ofresé servisio di biblioteka pa e komunidat lokal. '''[[Gertrude Judson Bicentennial Public Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Eustatius]], ku ta sirbi e komunidat lokal. '''[[Sint Maarten Library]]''' – E biblioteka públiko di [[Sint Maarten]], ku ta ofresé rekursonan pa lesamentu, edukashon i aktividatnan pa komunidat. ==Biblioteka akadémiko i spesialisá== Ademas di e bibliotekanan públiko, tin biblioteka ku ta forma parti di institushon edukativo òf ku ta spesialisá den un área partikular. Nan kolekshonnan por inkluí literatura akademiko, dokumentashon históriko, material di investigashon i fuente tokante e patrimonio kultural di e islanan. {| class="wikitable centre" width="95%" style="text-align:center; font-size:100%; border-collapse:collapse; cellpadding=3; cellspacing=0;" ! width="110" scope="col" |Nomber ! width="15" scope="col" |Sede ! width="160" scope="col" |Kolekshon ! width="3" scope="col" |Filial |- | [[Biblioteka [[Universidad di Aruba]]Nacional Aruba|Universidat di Aruba]]|| {{ABW|bandera}} Oranjestad|| buki i material pa sostené aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat || |- | [[Biblioteka Públiko Boneiru]] || {{BON|bandera}} [[Kralendijk]]||buki i rekursonan digital den diferente idioma, ademas di aktividatnan edukativo i kultural pa diferente grupo di edat.<ref>[https://bibliotheekbonaire.com/ Biblioteka Públiko Boneiru]</ref> || 0 |} '''Biblioteka di [[Universiteit van Aruba]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e universidat. '''Biblioteka i servisio di investigashon di [[University of Curaçao]]''' – Ta sostené enseñansa superior i investigashon, i ta enkargá ku maneho di diferente kolekshon i rekurso di informashon. E servisio aki ta envolví tambe den e desaroyo di e Dutch Caribbean Digital Platform.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> '''[[Biblioteka Mongui Maduro]]''' – Un biblioteka i kolekshon di patrimonio na Kòrsou, ku material di interes pa estudio di historia, kultura i komunidat di e region.<ref>[https://www.maduroheritage.org/nl/bibliotheek/collecties/ Mongui Maduro – Kolekshonnan]</ref> '''Biblioteka di [[CARMABI]]''' – Ta relashoná ku e trabou di investigashon i dokumentashon di e institushon den área di medio ambiente, biologia marino i konservashon di naturalesa na Kòrsou. '''Biblioteka i archivo di [[Nationaal Archeologisch Antropologisch en Historisch Museum]] (NAAM)''' – Ta konservá i dokumentá material relashoná ku arkeologia, antropologia i historia di Kòrsou. '''Biblioteka di [[University of St. Martin]]''' – Ta sostené e aktividatnan di enseñansa i investigashon di e institushon na Sint Maarten. Bibliotekanan i kolekshon digital Plataformanan digital ta hasi dokumentonan, publikashonnan, imágen i otro material kultural disponibel pa konsulta sin ku e usuario mester bishitá un biblioteka físikamente. Den Karibe Hulandes, algun di e proyektonan aki ta konektá kolekshonnan di diferente institushon i ta kontribuí na preservashon di herensia dokumental i audiovisual di e islanan. '''[[Coleccion Aruba]]''' – Un plataforma digital ku ta duna akseso na material históriko i kultural di Aruba, inkluyendo dokumento, periódico, revista, potrèt i otro material audiovisual. E proyekto a desaroyá for di e trabou di digitalisashon di Biblioteca Nacional Aruba i ta inkluí kontribushon di diferente institushon.<ref>[https://www.coleccion.aw/ Coleccion Aruba]</ref> '''[[Fundashon Históriko Kultural Boneriano]] (FuHiKuBo)''' – E fundashon ta konservá kolekshonnan di buki, dokumento, artefakto i material audiovisual relashoná ku historia i kultura di Boneiru i di otro parti di e region. Parti di su archivo ta disponibel digitalmente.<ref>[https://fuhikubo.org/archive.php?lc=nl FuHiKuBo – Archieven]</ref> '''[[Dutch Caribbean Digital Platform]] (DCDP)''' – Un biblioteka digital di akseso liber ku ta reuni material históriko, kultural i edukativo di Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E plataforma ta inkluí, entre otro, buki digitalisá, potrèt, grabashon musikal, historia oral i publikashon akademiko.<ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/pap-cw/informashon/dutch-caribbean-digital-platform-dcdp/ Dutch Caribbean Digital Platform]</ref> ----------------- '''Biblioteka den Karibe Hulandes''' Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao. Algun ehempel ta * biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref> * biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba * biblioteka di Colegio Arubano * Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref> ==Biblioteka públiko == E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref> Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/> Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/> * {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas * {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]] * {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]] * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library ==Biblioteka priva of semi-públiko == * {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]] * {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]] * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin ==Biblioteka digital == * {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]] * {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) * [[Dutch Caribbean Digital Platform]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario. ===Uzo actual=== Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ---------------------- '''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5] Historia Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2] E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4] E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4] Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5] Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5] Uso aktual Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5] Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1] ------------------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba | adres = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = | encarga = | piso = | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor. Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref> ==Cas di Gezaghebber== === Prome cas === Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> === Di dos cas === Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/> E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> [[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Historia di Aruba]] [[:Kategoria:Gobièrnu]] ------ == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 4dtbi756cfi7k2ssz8i38njlqzvssyj No More Hotels 0 13802 207147 203010 2026-10-18T07:53:47Z Caribiana 8320 wikilink 207147 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{multiple image | total_width = 255 | border = infobox | align = right | header = No More Hotels | header_align = center | image1 = High-rise hotels Aruba.jpg | caption1 = Hotelnan uno tras di otro na [[Palm Beach]], [[Aruba]] | caption_align = center }} '''''No More Hotels''''' ta referí na un movemento di base ("grassroots") creciente den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]], cu desde añanan 2010 y mas marca for di añanan 2020 ta protesta contra e desaroyo di un industria di [[turismo]] considera insostenibel riba e islanan, cu enfasis special riba [[Aruba]]. E movemento ta dirigi su criticanan principalmente contra e construccion continuo di hotel, resort y condominionan grandi, loke segun e activistanan local ta resulta den [[sobreturismo]] y ta pone presion desproporcional riba medio ambiente, infrastructura y e comunidad local.<ref name=":2"/> E lema "No more hotels" ta wordo uza como grito di protesta y ta simbolisa un yamada pa un modelo di desaroyo alternativo, cu mas balansa entre economia, medio ambiente y calidad di bida di e poblacion residente. == Origen == E idea di "No More Hotels" (basta cu mas hotel) no ta nobo den e debate publico riba turismo na Aruba. Ya na april 2010, durante un manifestacion na Fisherman’s Huts contra plannan pa e binida di un hotel Ritz-Carlton, manifestantenan a uza e grito "No more hotels" pa expresa preocupacion tocante e limitacionnan fisico y ecologico di e isla.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2010-04-20/mode/2up?q=no+more+hotels Exitoso demostracion pa salba Fisherman’s Huts], AweMainta (20 di april 2010)</ref> E debate aki tabata conecta cu e dialogo anterior tocante e tema "carrying capacity" (capacidad di carga) di Aruba. Na 2005, Camara di Comercio di Aruba a lansa e campaña "Nos Isla, Nos Futuro" pa conscientisa residentenan riba e impacto di decisionnan riba e balansa entre progreso economico y calidad di bida.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2005-12-08/page/n12/mode/1up?q=carrying+capacity Proyecto “Nos Isla, Nos Futuro” lo continua cu esfuersonan], Bon Dia Aruba (8 di december 2005)</ref> Mas despues, e estudio oficial ''Framework for Sustainable Tourism in Aruba'' (rapport Sam Cole, 2009), prepara riba encargo di Ministerio di Turismo, a señala e necesidad di regulacion mas estricto y planificacion sostenibel pa evita sobrecarga ambiental y social. Cu meta pa reduci e cantidad di camber adicional den desaroyo Gobierno di Aruba a introduci un politica nobo pa permiso di hotel na 2024. Sinembargo, esaki no simplemente por a stop tur construccion di hotel, debi na derechonan legal otorga anteriormente na inversionista y desaroyadonan.<ref name="LaSorte">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260903.pdf Parti II: Despues cu e turistanan yega, unda nan ta keda?], Bon Dia Aruba (3 di september 2026)</ref> Adicionalmente, suministro di acomodacion di turismo na Aruba a sigui expande cu e crecemento rapido desde inicio di siglo bintiun di [[vacation rental|short term vacation rental]] (STVR), unda riba plataformanan digital manera [[Airbnb]] ta pone cas, apartamento of condominio disponibel pa huur pa periodo cortico. Te cu october 2026, introduccion di regulacion pa STVR no a keda realisa.<ref name="LaSorte"/> == Activismo y visibilidad == {{multiple image | total_width = 250 | align = right | direction = vertical | image1 = Driekiel - Eagle Beach Aruba (WoA) 15.jpg | caption1 = Escultura "Mama Driekiel" (''Dermochelys coriacea''), obra di [[Gilbert Senchi]]. | image2 = Land Back protest at Basiruti Beach, Aruba. 04.jpg | caption2 = "Beach party" na [[Basiruti|Basiruti Beach]] (2025). | caption_align = center }} Desde fin di 2023, e lema "No More Hotels" a bolbe ricibi atencion publico na Aruba door di accionnan di protesta mas visibel.<ref>[https://web.archive.org/web/20240910101017/https://antilliaansdagblad.com/aruba/29100-no-more-hotels-nieuw-offensief No more hotels! Nieuw offensief], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di februari 2024)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/29977-actiegroep-geintimideerd Actiegroep geintimideerd], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di september 2024)</ref> Un di e figuranan mas conoci den e fase aki ta e activista Nigel Maduro, kende a uza e graffiti cu e lema riba e muraya rond di escultura "[[Mama Driekiel]]" situa na rotonde di [[Eagle Beach]], pa yama atencion riba temanan manera sostenibilidad, conservacion ambiental y preservacion di herencia cultural.<ref name=:"1">[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/28462-steun-voor-graffiti-verdachte Steun voor graffiti verdachte], [[Antilliaans Dagblad]] (13 di october 2023)</ref> Den 2024, varios otro accion di protesta a tuma luga,<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/10/04/meer-hotels-bouwen-maakt-ecologische-crisis-op-aruba-alleen-maar-erger/ ‘Meer hotels bouwen, maakt ecologische crisis op Aruba alleen maar erger’], NTR Caribe (4 di october 2024)</ref> incluyendo ''beach parties'' cu caracter educativo, cu e meta pa informa tanto local como turista tocante sobreturismo y impacto ambiental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/32280 Maduro: Instabilidad politico ta contribui na e dañamento di nos naturalesa y nos calidad di bida], NoticiaCla (16 di september 2024)</ref> Organisacionnan ambiental, manera [[Aruba Birdlife Conservation]] (ABC), a expresa preocupacionnan similar tocante e perdida di habitat y e presion riba biodiversidad local.<ref name=:"1"/> Desde 2016, ABC a entama varios caso legal contra proyectonan turistico pa proteha naturalesa, particularmente den e area rond di [[Bubaliplas]].<ref>{{nl}}Greg Peterson, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/opiniecolumn/17706-de-bubali-wetlands-op-aruba-before-en-after De Bubali-wetlands op Aruba "before" en "after"], [[Antilliaans Dagblad]] (1 di juni 2018)</ref> E accionnan aki a genera debate amplio den medionan di comunicacion local y internacional,<ref>[https://globalvoices.org/2024/05/09/locals-in-aruba-protest-unsustainable-growth-of-hotel-and-tourism-industry/ Locals in Aruba protest unsustainable growth of hotel and tourism industry], globalvoices.org (9 di mei 2024)</ref> provocando tanto sosten como critica, y a contribui na un discusion mas amplio riba e rol di inversionistanan stranhero, uzo di tereno y sostenibilidad di e modelo turistico actual. == Temanan principal == A pesar di cu "No More Hotels" no ta un organisacion formal cu un liderazgo unico, e movemento ta uni riba varios punto comun, entre otro: * oposicion contra construccion descontrola di hotelnan nobo * yamada pa un [[moratorio]] riba hotel y resortnan<ref>[https://www.change.org/p/the-governor-government-and-parliament-of-aruba-aruba-moratorium-on-new-hotels-timeshares-and-condominiums Aruba: Moratorium on new hotels, timeshares and condominiums], change.org</ref> * proteccion di tereno natural y costa * prioridad pa vivienda pa residentenan local riba desaroyo turistico * transicion pa un modelo di turismo berdaderamente sostenibel<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/29352-stel-toerismeplafond-aruba-vast Mansur: Stel toerismeplafond Aruba vast], [[Antilliaans Dagblad]] (25 di april 2024</ref> * preservacion di e isla pa futuro generacionnan. Activistanan ta critica cu, apesar di iniciativanan "berde" for di gobierno y industria, e ritmo di construccion y e presion di sobreturismo ta sigui aumenta. == Corsou == Similar na Aruba, Corsou a experiencia un recuperacion fuerte y crecemento signifikante den turismo despues di 2020, cu a surpasa e nivelnan di prome cu pandemia [[COVID-19]].<ref>{{citeer web|url=https://tourismanalytics.com/expertinsights/island-of-opportunity-curacaos-tourism-transformation|titel= Island of Opportunity: Curaçao’s Tourism Transformation|werk=tourismanalytics.com|datum=october 2025|bezochtdatum=2026-01-02}}</ref> Na fin di 2025, e lema "No More Hotels" a cuminsa aparece tambe den debate publico na [[Kòrsou|Corsou]].<ref name=":2"/> Segun un serie di articulo den [[Antilliaans Dagblad]],<ref name=":2">Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/32132-no-more-hotels-1 No more hotels (1)], [[Antilliaans Dagblad]] (12 di december 2025)</ref><ref>Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32166-no-more-hotels-2 No more hotels (2)], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di desember 2025)</ref><ref>Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32178-no-more-hotels-3 No more hotels (3)], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di desember 2025)</ref><ref name=":3">Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32192-no-more-hotels-4 No more hotels (4)], [[Antilliaans Dagblad]] (25 di desember 2025)</ref> a surgi preocupacion tocante expansion rapido di turismo y desaroyo di costa na areanan manera na Marie Pampoen, Koraal Specht, Zakito y [[Bandabou]]. Den e debate aki ta cuestiona si construccion masal di hotel ta beneficia of, al contrario, ta perhudica e isla su medio ambiente, economia y bienestar social. Activistanan, manera Amigo di Tera y Fundacion Pro Monumento, ta exigi mas turismo sostenibel y proteccion pa naturalesa.<ref name=":3"/> E hecho cu e lema "No More Hotels" ta resona den mas cu un isla ta indica cu e discusion riba limitacionnan di turismo y desaroyo ta parti di un debate regional mas amplio den Caribe Hulandes. == Literatura == * Sam Cole & Victoria M. Razak (2009), [https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBIANA-RAPPORT-1230/mode/1up?q=no+more+hotels ''Framework for Sustainable Tourism in Aruba''] {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Kòrsou]] 466228w97dsavf4r6xzaw3094ofp11e 207151 207147 2026-10-18T08:37:45Z Caribiana 8320 207151 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{multiple image | total_width = 255 | border = infobox | align = right | header = No More Hotels | header_align = center | image1 = High-rise hotels Aruba.jpg | caption1 = Hotelnan uno tras di otro na [[Palm Beach]], [[Aruba]] | caption_align = center }} '''''No More Hotels''''' ta referí na un movemento di base ("grassroots") creciente den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]], cu desde añanan 2010 y mas marca for di añanan 2020 ta protesta contra e desaroyo di un industria di [[turismo]] considera insostenibel riba e islanan, cu enfasis special riba [[Aruba]]. E movemento ta dirigi su criticanan principalmente contra e construccion continuo di hotel, resort y condominionan grandi, loke segun e activistanan local ta resulta den [[sobreturismo]] y ta pone presion desproporcional riba medio ambiente, infrastructura y e comunidad local.<ref name=":2"/> E lema "No more hotels" ta wordo uza como grito di protesta y ta simbolisa un yamada pa un modelo di desaroyo alternativo, cu mas balansa entre economia, medio ambiente y calidad di bida di e poblacion residente. == Origen == E idea di "No More Hotels" (basta cu mas hotel) no ta nobo den e debate publico riba turismo na Aruba. Ya na april 2010, durante un manifestacion na Fisherman’s Huts contra plannan pa e binida di un hotel Ritz-Carlton, manifestantenan a uza e grito "No more hotels" pa expresa preocupacion tocante e limitacionnan fisico y ecologico di e isla.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2010-04-20/mode/2up?q=no+more+hotels Exitoso demostracion pa salba Fisherman’s Huts], AweMainta (20 di april 2010)</ref> E debate aki tabata conecta cu e dialogo anterior tocante e tema "carrying capacity" (capacidad di carga) di Aruba. Na 2005, Camara di Comercio di Aruba a lansa e campaña "Nos Isla, Nos Futuro" pa conscientisa residentenan riba e impacto di decisionnan riba e balansa entre progreso economico y calidad di bida.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2005-12-08/page/n12/mode/1up?q=carrying+capacity Proyecto “Nos Isla, Nos Futuro” lo continua cu esfuersonan], Bon Dia Aruba (8 di december 2005)</ref> Mas despues, e estudio oficial ''Framework for Sustainable Tourism in Aruba'' (rapport Sam Cole, 2009), prepara riba encargo di Ministerio di Turismo, a señala e necesidad di regulacion mas estricto y planificacion sostenibel pa evita sobrecarga ambiental y social. Cu meta pa reduci e cantidad di camber adicional den desaroyo Gobierno di Aruba a introduci un politica nobo pa permiso di hotel na 2024. Sinembargo, esaki no simplemente por a stop tur construccion di hotel, debi na derechonan legal otorga anteriormente na inversionista y desaroyadonan.<ref name="LaSorte">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260903.pdf Parti II: Despues cu e turistanan yega, unda nan ta keda?], Bon Dia Aruba (3 di september 2026)</ref> Adicionalmente, suministro di acomodacion di turismo na Aruba a sigui expande cu e crecemento rapido desde inicio di siglo bintiun di [[vacation rental|short term vacation rental]] (STVR), unda riba plataformanan digital manera [[Airbnb]] ta pone cas, apartamento of condominio disponibel pa huur pa periodo cortico. Te cu october 2026, introduccion di regulacion pa STVR no a keda realisa.<ref name="LaSorte"/> == Activismo y visibilidad == {{multiple image | total_width = 250 | align = right | direction = vertical | image1 = Driekiel - Eagle Beach Aruba (WoA) 15.jpg | caption1 = Escultura "Mama Driekiel" (''Dermochelys coriacea''), obra di [[Gilbert Senchi]]. | image2 = Land Back protest at Basiruti Beach, Aruba. 04.jpg | caption2 = "Beach party" na [[Basiruti|Basiruti Beach]] (2025). | caption_align = center }} Desde fin di 2023, e lema "No More Hotels" a bolbe ricibi atencion publico na Aruba door di accionnan di protesta mas visibel.<ref>[https://web.archive.org/web/20240910101017/https://antilliaansdagblad.com/aruba/29100-no-more-hotels-nieuw-offensief No more hotels! Nieuw offensief], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di februari 2024)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/29977-actiegroep-geintimideerd Actiegroep geintimideerd], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di september 2024)</ref> Un di e figuranan mas conoci den e fase aki ta e activista Nigel Maduro, kende a uza e graffiti cu e lema riba e muraya rond di escultura "[[Mama Driekiel]]" situa na rotonde di [[Eagle Beach]], pa yama atencion riba temanan manera sostenibilidad, conservacion ambiental y preservacion di herencia cultural.<ref name=:"1">[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/28462-steun-voor-graffiti-verdachte Steun voor graffiti verdachte], [[Antilliaans Dagblad]] (13 di october 2023)</ref> Den 2024, varios otro accion di protesta a tuma luga,<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/10/04/meer-hotels-bouwen-maakt-ecologische-crisis-op-aruba-alleen-maar-erger/ ‘Meer hotels bouwen, maakt ecologische crisis op Aruba alleen maar erger’], NTR Caribe (4 di october 2024)</ref> incluyendo ''beach parties'' cu caracter educativo, cu e meta pa informa tanto local como turista tocante sobreturismo y impacto ambiental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/32280 Maduro: Instabilidad politico ta contribui na e dañamento di nos naturalesa y nos calidad di bida], NoticiaCla (16 di september 2024)</ref> Organisacionnan ambiental, manera [[Aruba Birdlife Conservation]] (ABC), a expresa preocupacionnan similar tocante e perdida di habitat y e presion riba biodiversidad local.<ref name=:"1"/> Desde 2016, ABC a entama varios caso legal contra proyectonan turistico pa proteha naturalesa, particularmente den e area rond di [[Bubaliplas]].<ref>{{nl}}Greg Peterson, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/opiniecolumn/17706-de-bubali-wetlands-op-aruba-before-en-after De Bubali-wetlands op Aruba "before" en "after"], [[Antilliaans Dagblad]] (1 di juni 2018)</ref> E accionnan aki a genera debate amplio den medionan di comunicacion local y internacional,<ref>[https://globalvoices.org/2024/05/09/locals-in-aruba-protest-unsustainable-growth-of-hotel-and-tourism-industry/ Locals in Aruba protest unsustainable growth of hotel and tourism industry], globalvoices.org (9 di mei 2024)</ref> provocando tanto sosten como critica, y a contribui na un discusion mas amplio riba e rol di inversionistanan stranhero, uzo di tereno y sostenibilidad di e modelo turistico actual. == Temanan principal == A pesar di cu "No More Hotels" no ta un organisacion formal cu un liderazgo unico, e movemento ta uni riba varios punto comun, entre otro: * oposicion contra construccion descontrola di hotelnan nobo * yamada pa un [[moratorio]] riba hotel y resortnan<ref>[https://www.change.org/p/the-governor-government-and-parliament-of-aruba-aruba-moratorium-on-new-hotels-timeshares-and-condominiums Aruba: Moratorium on new hotels, timeshares and condominiums], change.org</ref> * proteccion di tereno natural y costa * prioridad pa vivienda pa residentenan local riba desaroyo turistico * transicion pa un modelo di turismo berdaderamente sostenibel<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/29352-stel-toerismeplafond-aruba-vast Mansur: Stel toerismeplafond Aruba vast], [[Antilliaans Dagblad]] (25 di april 2024</ref> * preservacion di e isla pa futuro generacionnan. Activistanan ta critica cu, apesar di iniciativanan "berde" for di gobierno y industria, e ritmo di construccion y e presion di sobreturismo ta sigui aumenta. == Corsou == Similar na Aruba, Corsou a experiencia un recuperacion fuerte y crecemento signifikante den turismo despues di 2020, cu a surpasa e nivelnan di prome cu pandemia [[COVID-19]].<ref>{{citeer web|url=https://tourismanalytics.com/expertinsights/island-of-opportunity-curacaos-tourism-transformation|titel= Island of Opportunity: Curaçao’s Tourism Transformation|werk=tourismanalytics.com|datum=october 2025|bezochtdatum=2026-01-02}}</ref> Na fin di 2025, e lema "No More Hotels" a cuminsa aparece tambe den debate publico na [[Kòrsou|Corsou]].<ref name=":2"/> Segun un serie di articulo den [[Antilliaans Dagblad]],<ref name=":2">Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/32132-no-more-hotels-1 No more hotels (1)], [[Antilliaans Dagblad]] (12 di december 2025)</ref><ref>Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32166-no-more-hotels-2 No more hotels (2)], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di desember 2025)</ref><ref>Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32178-no-more-hotels-3 No more hotels (3)], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di desember 2025)</ref><ref name=":3">Julian Neijhorst, [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32192-no-more-hotels-4 No more hotels (4)], [[Antilliaans Dagblad]] (25 di desember 2025)</ref> a surgi preocupacion tocante expansion rapido di turismo y desaroyo di costa na areanan manera na Marie Pampoen, Koraal Specht, Zakito y [[Bandabou]]. Den e debate aki ta cuestiona si construccion masal di hotel ta beneficia of, al contrario, ta perhudica e isla su medio ambiente, economia y bienestar social. Activistanan, manera Amigo di Tera y Fundacion Pro Monumento, ta exigi mas turismo sostenibel y proteccion pa naturalesa.<ref name=":3"/> E hecho cu e lema "No More Hotels" ta resona den mas cu un isla ta indica cu e discusion riba limitacionnan di turismo y desaroyo ta parti di un debate regional mas amplio den Caribe Hulandes. == Mira tambe == * [[Sobreturismo]] == Literatura == * Sam Cole & Victoria M. Razak (2009), [https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBIANA-RAPPORT-1230/mode/1up?q=no+more+hotels ''Framework for Sustainable Tourism in Aruba''] {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Kòrsou]] 76izt62vkoszmaj3meew86dddvi60mf Tribon martin 0 15086 207073 205845 2026-10-17T13:20:16Z Kallmemel 14000 Kallmemel moved page [[Tribon di martin]] to [[Tribon martin]] 205845 wikitext text/x-wiki '''Tribon di martin''' por referí na: == Taksonomia == * grupo di tribon ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] [[Sphyrnidae]], i [[espesie]] di tribon di martin: ** ''[[Tribon di cruz|Sphyrna lewini]]'' ** ''[[Tribon cabes di martiu|Sphyrna mokarran]]'' {{Dp}} [[kategoria:homónimo]] br5cr83c5b6lpvyxt9nqh8l3h5e2zqo 207075 207073 2026-10-17T13:21:20Z Kallmemel 14000 +wikilink 207075 wikitext text/x-wiki '''Tribon martin''' por referí na: == Taksonomia == * grupo di tribon ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] [[Sphyrnidae]], i [[espesie]]: ** ''[[Tribon di cruz|Sphyrna lewini]]'' ** ''[[Tribon cabes di martiu|Sphyrna mokarran]]'' ** ''[[Sphyrna zygaena]]'' {{Dp}} [[kategoria:homónimo]] 5ksaahszaqml6cep4oehaapsii6jxou Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes 0 15110 207069 206918 2026-10-17T13:04:30Z Kallmemel 14000 +wikilink 207069 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} Esaki ta un '''lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes''' i nan estado di konservashon. Tribon i chuchu ta klasifiká den taksonomia komo klase di Elasmobranchii. [[Biodiversidat di Karibe Hulandes]] ta forma un ''hotspòt'' di biodiversidat, e awanan di Karibe Hulandes ta koinsidí parsialmente ku áreanan di distribishon di 94 [[espesie]]; 60 sorto di tribon i 34 sorto di chuchu; pues por spera e espesienan aki lo aparesé, de bes en kuando den awanan rònt di e islanan. Solamente 40% di espesienan aki ta konfirmá di ta presente den e awanan di Karibe Hulandes. A pesar di algun sorto (19) ku ta koinsidí parsialmente entre e islanan, islanan SSS i islanan ABC ta karakterisá pa populashonnan distinto di Elasmobranchii.<ref name="leurs_2026">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Leurs |voornaam=Guido |titel=Diversity and Conservation Status of Sharks and Rays in the Dutch Caribbean |url=https://bioone.org/journals/caribbean-journal-of-science/volume-56/issue-1/cjos.v56i1.a24/Diversity-and-Conservation-Status-of-Sharks-and-Rays-in-the/10.18475/cjos.v56i1.a24.full |jaargang=56 |tijdschrift=Caribbean Journal of Science |datum=2026-05-20 |nummer=1 |doi=10.18475/cjos.v56i1.a24 |issn=0008-6452 |achternaam2=Debrot |voornaam2=Adolphe O. |achternaam3=Winter |voornaam3=Hendrik V.}}</ref> == Státus == E estado di konservashon den [[Karibe Hulandes]] ta desfaborabel, konosementu riba nan diversidat i estado ta aún limitá. Mayoria di espesienan konfirmá (47%) ta menasá ku ekstinshon, i mas ku mitar di espesie no-konfirmá ta habitá awanan profundo. E presensia di tribon i chuchu ta esensial pa e salut di ekosistema marino; nan por tin variedat amplio di ròlnan ekológiko depende riba e espesie i fase di bida. Sinembargo nan populashon mundial a deteriorá fuertemente. Desde 2010, ya a raportá ku tribon ta pa un gran parti ousente for di sistemanan di ref karibense, inkluso Karibe Hulandes.<ref name="leurs_2026"/> === Protekshon === Desde 2 di sèptèmber 2015, un gran porshon pa ku [[Zona economico exclusivo|zona ekonomiko ekslusivo]] (EEZ) di [[Hulanda Karibense]] a wòrdu athudiká komo un santuario di mamífero marino i tribon, ''[[Parke Marino Yarari|Yarari Marine Mammal and Shark Sanctuary]]''. Na 2018, Sint Eustatius a djòin santuario Yarari ku su porshon di EEZ.<ref name="leurs_2026"/> {|class="wikitable" |+Leyenda |- !X |Okurensia konfirmá |- !S |Okurensia sperá |- !NK |Informashon no-konfirmá/anekdóktiko |- !{{legend|PowderBlue}} |Espesie resaltá ta regionalmente endémiko |} {|class="wikitable" ! Espesie ! Nòmber komun ! colspan="6"|Distribushon ! colspan="4"|Státus |- ! colspan="2" style="vertical-align:bottom"|Chuchu ! {{titulo vertical|[[Aruba]]}} !! {{titulo vertical|[[Kòrsou]]}} !! {{titulo vertical|[[Boneiru]]}} !! {{titulo vertical|[[Saba]]}} !! {{titulo vertical|[[Sint Maarten|St. Maarten]]}} !! {{titulo vertical|[[Sint Eustatius|St. Eustatius]]}} ! {{titulo vertical|[[Lista Kòrá di IUCN|IUCN]]}} |- |''Aetobatus narinari''||Chuchu águila | X || X || X || X || X || X |{{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Myliobatis freminvillei''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Myliobatis goodei''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Mobula birostris''||Manta |X||X||X||X||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mobula'' cf. ''birostris''|| |X||X||X||X||X||X |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Diplobatis guamachensis''|| |S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Gymnura micrura''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus americanus''||Chuchu<br>Chuchu ròk |X||X||X||X||X||X |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus guttatus''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus say''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Narcine bancroftii''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Pristis Pristis''|| |S||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Pseudobatos percellens''|| |S||S||S||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Rhinoptera bonasus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhinoptera brasiliensis''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Styracura schmardae''|| |S||S||S||X||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Urobatis jamaicensis''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Benthobatis marcida''|| |S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Breviraja nigriventralis''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Cruriraja rugosa''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||X |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dactylobatus clarkii''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dipturus bullisi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Dipturus garricki''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dipturus teevani''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Fenestraja sinusmexicanus''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Gurgesiella atlantica''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Pseudoraja fischeri''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Rajella fuliginea''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Rostroraja cervigoni''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Schroederobatis americana''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Springeria longirostris''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Mobula hypostoma''|| |S||S||X||NK||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mobula tarapacana''|| |X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Pteroplatytrygon violacea''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- ! colspan="2"|Tribon |- |''Carcharhinus signatus''|| | S || S || S || S || S || S |{{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Galeocerdo cuvier''||Tintorero<br>Tribon tiger | X || X || X || X || X || X |{{color box|#CCE226|NT}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Mustelus minicanis''|| | S ||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Sphyrna tudes''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Carcharhinus acronotus''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Carcharhinus altimus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Carcharhinus galapagensis''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Carcharhinus leucas''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus limbatus''|| | X || X || S || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus obscurus''|| |X||S||NK||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Carcharhinus perezi]]''||Tribon 'i pieda | X || X || X || X || X || X | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Carcharhinus porosus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Ginglymostoma cirratum''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Negaprion brevirostris''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhizoprionodon lalandii''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhizoprionodon porosus''|| | X || S || S || X || S || S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Sphyrna tiburo''|| |X||X||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mustelus canis''|| | S || S || X || S || S || S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Mustelus higmani''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mustelus norrisi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Sphyrna media''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Apristurus canutus''|| |{{n/a}}||X||{{n/a}}||X||S||X |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Apristurus riveri''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Centrophorus granulosus''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||NK||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Centrophorus squamosus''|| |{{n/a}}||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Centrophorus uyato''|| | S || S || S || S || S || S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Etmopterus bigelowi''|| | S || S || S || S || S || S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus bullisi''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus gracilispinis''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus hillianus''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Etmopterus robinsi''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus schultzi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus virens''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Euporotomicrus bispinatus''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Galeus antillensis''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Galeus springeri''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Heptranchias perlo''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hexanchus griseus''|| |S||X||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hexanchus vitulus''|| |S||X||S||X||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Oxynotus caribbaeus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''[[Scyliorhinus boa]]''|| |S||S||S||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''[[Scyliorhinus hesperius]]''|| |X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Squalus clarkae''|| |S||{{n/a}}||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''[[Squalus cubensis]]''|| Tribon di wesu |S||X||X||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Squatina david''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Zameus squamulosus''|| |{{n/a}}||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Alopias superciliosus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Alopias vulpinus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus falciformis''|| |X||X||X||X||S||X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus longimanus''||Ala seku |S||X||X||X||S||S |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Carcharodon carcharias''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Cetorhinus maximus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Isurus oxyrinchus''||Tribon blou<br>Tribon mulá |X||X||X||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Isurus paucus''|| |S||S||S||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Megachasma pelagios]]''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Prionace glauca''||Tribon blou |S||X||X||NK||S||S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Rhincodon typus''||Tintotero<br>Tribon bayena |X||X||X||X||X||X | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Sphyrna lewini]]''||Tribon di krus<br>Tribon martin |X||X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''[[Sphyrna mokarran]]''||Tribon martin |X||X||X||X||X||S |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''[[Sphyrna zygaena]]''|| |X||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |} {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] 7wl5xndyq0w6yp3h7du5cr4ejesgxdc Starlink 0 15128 207070 206976 2026-10-17T13:09:16Z Caribiana 8320 207070 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber= Starlink | logo = Starlink Logo 2024.svg | descripcion = 60 satélite Starlink djis promé ku despliegue dia 24 di mei 2019. | zona = {{BON}}<br/>{{CUW}} | pais = {{USA}} | funda = [[2015]] | fundado = SpaceX | website = https://starlink.com/ }} '''Starlink''' ta un ret di komunikashon via [[satelite|satélite]] den órbita abou di [[Tera (planeta)|planeta Tera]] di e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé akseso na [[internet]] di banda hancho (''broadband'') pa usadó rònt mundu. Starlink a kuminsá ofresé servisio komersial na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] na 2020 i a amplia su kobertura internashonal durante e añanan ku a sigui. Pa yüni 2026, Starlink tabatin mas ku 12 mion usadó rònt mundu.<ref name=:"1">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1181412/000162828026036936/spaceexplorationtechnologi.htm FORM S-1: Space Exploration Technologies Cor"], sec.gov (20 di mei 2026)</ref> ==Desaroyo== E satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa SpaceX na su instalashon na Redmond, [[Washington]].<ref>[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area], Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> E desaroyo di e sistema a kuminsá na 2015, i e promé prototiponan di satélite a wòrdu lansá dia 22 di febrüari 2018.<ref name="musk_tweet_feb22">{{Citeer web |url=https://twitter.com/elonmusk/status/966703261699854336 |titel=First two Starlink demo satellites, called Tintin A & B, deployed and communicating to Earth stations (video) |auteur=Musk, Elon |datum=2018-02-22 |werk=Twitter|taal=en }}</ref><ref name="musk_tweet_feb22_archive">{{Citeer web |url=https://twitter.com/elonmusk/status/966703261699854336 |titel=Elon Musk on Twitter: "First two Starlink demo satellites, called Tintin A & B, deployed and communicating to Earth stations… " |datum=2018-02-22|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180222160042/https://twitter.com/elonmusk/status/966703261699854336 |archiefdatum=2018-02-22}}</ref> Na mei 2018, SpaceX a kalkulá ku e gastu pa diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon di Starlink por lo ménos lo alkansá US$10 bion.<ref>Baylor, Michael, [https://www.nasaspaceflight.com/2018/05/block-5-spacex-increase-launch-cadence-lower-prices/ With Block 5, SpaceX to increase launch cadence and lower prices], nasaspaceflight.com (17 di mei 2018)</ref> Starlink ta usa un ret di satélite den órbita rònt di planeta Tera, konosí na inglés komo ''Low Earth Orbit'' (LEO). E ret a bira un parti importante di e negoshi di SpaceX. Pa fin di 2025, Starlink a generá aproksimadamente US$11,4 bion na entrada i US$4,4 bion di ganashi operashonal.<ref name=:"1"/> ==Ret di satélite== Starlink ta konsistí di un konstelashon grandi di satélite den e órbita abou di planeta Tera. Na fin di yüli 2026, e sistema tabatin 10.876 satélite den órbita, loke a hasi SpaceX e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat regulatorio merikano, Federal Communications Commission (FCC), a otorgá pèrmit pa e operashon di 19.427 satélite Starlink. Ademas, te ku fin di 2022, SpaceX a presentá un solisitut pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal.<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation], Spacenews (2 di desèmber 2022)</ref> E kantidatnan aki ta ilustrá e eskala di e proyekto, ku ta muchu mas grandi ku e kantidat di satélite lansá durante e promé seis dékada di e era espasial.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> E konstelashon grandi a trese preokupashon entre astrónomo i otro investigadónan. E lus reflehá pa e satélitenan por interferí ku opservashonnan astronómiko, miéntras ku e oumento di opheto den órbita ta kontribuí na preokupashon tokante kongestion orbital i e riesgo di bòksmentu den órbita.<ref>Drake, Nadia, [https://www.nationalgeographic.com/science/article/elon-musk-starlink-internet-satellites-trouble-for-astronomy-light-pollution Will Elon Musk's Starlink satellites harm astronomy? Here's what we know], National Geographic (29 di mei 2019)</ref> ==Servisio== Starlink ta ofresé su servisio via un antena di satélite ku ta konektá ku e ret di satélite i e aparato di e kliente. E sistema ta permití akseso na internet sin e nesesidat di un konekshon físiko via kabel te na e edifisio di kada kliente. Internet via satélite ta un alternativa pa habitante i negoshi den áreanan kaminda konekshon via kabel òf otro infrastruktura di [[Telecomunicacion|telekomunikashon]] ta limitá òf no ta disponibel. E por fungi tambe komo un alternativa durante interupshon di otro servisio di telekomunikashon. Esaki ta relevante pa islanan chikí i áreanan alehá, kaminda konstrukshon di infrastruktura terestre por rekerí invershonnan grandi.<ref>[https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antwoord op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> Otro konsiderashonnan den su uso ta su velosidatnan altu, konekshon mas stabil, i fleksibilidat.<ref name="Bonaire"/> Ademas di su uso residensial i komersial, Starlink ta proveé konektividat durante buelo pa diferente kompania di aviashon. Pa aplikashonnan gubernamental i di seguridat nashonal, SpaceX a desaroyá un division militar bou nòmber di Starshield.<ref>Maidenberg, Micah & FitzGerald, Drew, [https://www.wsj.com/tech/musks-spacex-forges-tighter-links-with-u-s-spy-and-military-agencies-512399bd Musk’s SpaceX Forges Tighter Links With U.S. Spy and Military Agencies], Wall Street Journal (20 di febrüari 2024)</ref> E ret di Starlink ta wòrdu usá dor di [[Ukrania]] den e guera kontra [[Rusia]] pa kontrolá [[dròn]]nan di atake, defensa i di suministro.<ref>Macias, Amanda & Sheetz, Michael, [https://www.cnbc.com/2023/06/01/pentagon-awards-spacex-with-ukraine-contract-for-starlink-satellite-internet.html Pentagon awards SpaceX with Ukraine contract for Starlink satellite internet], cnbc.com (1 di yüni 2023|)</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2634995-zelensky-wijst-naar-vs-na-wegvallen-inlichtingen-en-problemen-met-starlink Zelensky wijst naar VS na wegvallen inlichtingen en problemen met Starlink], nos.nl (14 di òktober 2026)</ref> ===Servisio den Karibe Hulandes === Dia 7 di òktober 2026, gobièrnu di [[Kòrsou]] a otorgá un [[concesion|konseshon]] pa e servisio di internet via satélite di Starlink. E outorisashon ta amplia e kantidat di proveedónan di internet ku por ofresé servisio lokalmente.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di òktober 2026)</ref> Anteriormente, na fin di 2025, Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) di [[Hulanda]] a otorgá un konseshon di 15 aña pa e islanan [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]].<ref>Sarah Lee-Jones, [https://teslanorth.com/2026/10/14/starlink-curacao-launch/ Starlink Just Switched On in Another Caribbean Island Nation], teslanorth.com (14 di òktober 2026)</ref><ref name="Bonaire">Hans Hofstra,[https://www.bonaire.nu/nieuws/economie/85826/starlink-wint-snel-terrein-op-bonaire-sneller-en-stabieler-dan-ooit-maar-vragen-over-subsidie-blijven- Starlink wint snel terrein op Bonaire: “Sneller en stabieler dan ooit, maar vragen over subsidie blijven”], bonaire.nu (17 di febrüari 2026)</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =270482760|titulo=Starlink}} {{References}} }} [[Kategoria:Telekomunikashon]] [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hulanda Karibense]] 2pmgubpwaty94496etz7u6az4vstyjw Sphyrna zygaena 0 15130 207067 2026-10-17T12:56:38Z Kallmemel 14000 Created page with "{{variante|c}} {{Taxobox | status = VU | fuente status = 2018 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squa..." 207067 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | status = VU | fuente status = 2018 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] ek84i3zjwi7l7rx1i8p8iqvmtuq6mzx 207068 207067 2026-10-17T12:57:00Z Kallmemel 14000 207068 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] cml97p08iuq78jupwop22by7p1ui7wy 207071 207068 2026-10-17T13:13:00Z Kallmemel 14000 207071 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 9vmazkjh4qc8iuhxb0vvmrikpz3bsot 207072 207071 2026-10-17T13:18:22Z Kallmemel 14000 207072 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 2febfu46st3q3y0ikqwwxg0tmeukfwf 207076 207072 2026-10-17T13:36:09Z Kallmemel 14000 207076 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.{{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 81v6pkyvwehesdhp07bvydhl8pep6f8 207077 207076 2026-10-17T13:36:27Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207077 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] dk014oyai4njdlx873r4l2icaj15dtb 207078 207077 2026-10-17T13:41:23Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207078 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario di piskamentu komersial i artesano. {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 8106almtz0mtw2itqd4pslif0vjsko4 207079 207078 2026-10-17T13:44:28Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207079 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] qtgdyj84faug119dmp7s47z91uj8kcx 207080 207079 2026-10-17T13:56:51Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207080 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] s1mcebcgxivshdodw1eefo89v7ti1xg 207081 207080 2026-10-17T13:59:07Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207081 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] sv8vap6ny7aen4auvu3zdckrg17fu81 207082 207081 2026-10-17T14:05:42Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207082 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] f2wlxqna8a5v1yhywt5tjujs57ukahk 207083 207082 2026-10-17T14:07:56Z Kallmemel 14000 207083 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] ripb86oopdp92xlwync589ss4wh4oxn 207084 207083 2026-10-17T14:20:58Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207084 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong. E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 9o8ezduoaqzp6y2ql86qei6bvx0k2e5 207085 207084 2026-10-17T14:21:59Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207085 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong. E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehí den áreanan mediteráneo.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] nu3jxwa23d0lddq0e2efrwusmxs96hd 207086 207085 2026-10-17T14:24:57Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207086 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong. E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehí den áreanan mediteráneo. E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] sl669w0cnp8s3t1r2ebxpwjwvnr8y9y 207087 207086 2026-10-17T14:28:20Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207087 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong. E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehí den áreanan mediteráneo. E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 0io7fnqrnk0shnnzwc0pzjjp9uzs7jy 207088 207087 2026-10-17T14:40:56Z Kallmemel 14000 207088 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong. E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehí den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá evaluá na 2016 pa IUCN.<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] reainnbb6cz09583jn7tp0b4decxqji 207089 207088 2026-10-17T14:44:58Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207089 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong. E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN, evaluá na 2016.<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] t06yg0tiugrn91dy1d5srargnzepllv 207090 207089 2026-10-17T14:48:31Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207090 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN, evaluá na 2016.<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II.<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref><ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] rhuvwfbgg4w7520fqyjdki4x21ls1pq 207091 207090 2026-10-17T14:56:19Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207091 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN, evaluá na 2016.<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] m2motobwxjyrlk8udvfxfb0bzj10w6c 207092 207091 2026-10-17T14:59:51Z Kallmemel 14000 207092 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN, evaluá na 2016.<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] lfegbcw7opn5ie9aphzzklvy9iiotg9 207093 207092 2026-10-17T15:03:17Z Kallmemel 14000 207093 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN, evaluá na 2016.<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] e6xnismy5vaxtb0a20p5e10wu5gtqut 207094 207093 2026-10-17T15:05:54Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207094 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] bmcp8gh8gzzqt84fdow40y9au2ylyun 207095 207094 2026-10-17T15:20:23Z Kallmemel 14000 /* Distribushon */ 207095 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Tribon di martin|Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200m, posiblamente te ku 500m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] c5px4qi76npb2axs4zblaenb6mrirhv 207096 207095 2026-10-17T15:21:23Z Kallmemel 14000 207096 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200m, posiblamente te ku 500m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] nnpa3eser2igoqg5tj489kqhrfz2fnx 207097 207096 2026-10-17T15:22:37Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207097 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200m, posiblamente te ku 500m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] p74espeb9gfvy19r9ajiyecj029nht5 207098 207097 2026-10-17T15:29:55Z Kallmemel 14000 207098 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265cm.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200m, posiblamente te ku 500m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] rzh1vnz8hhr37uaphdqq0rb4wzm10e7 207099 207098 2026-10-17T15:31:36Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 207099 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265cm. Machunan por alkansá un largura máksimo di 256cm, i tinto 370–400cm.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200m, posiblamente te ku 500m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] ixzvkid1oyg1qyz481h4fuxitytflva 207100 207099 2026-10-17T15:33:03Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 207100 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265cm. E espesie por alkansá larguranan máksimo di 256cm pa machu, i 370–400cm pa tinto.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200m, posiblamente te ku 500m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 0cpwxly8ly76nlwpopvnaz7d85eslsh 207101 207100 2026-10-17T15:35:33Z Kallmemel 14000 207101 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63 cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265 cm. E espesie por alkansá larguranan máksimo di 256 cm pa machu, i 370–400 cm pa tinto.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5 m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200m, posiblamente te ku 500m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] 65a7w8zkg6wd72xo7wlmn766n0nmhdg 207102 207101 2026-10-17T15:35:51Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ 207102 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63 cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265 cm. E espesie por alkansá larguranan máksimo di 256 cm pa machu, i 370–400 cm pa tinto.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5 m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200 m, posiblamente te ku 500 m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] rn4eleqy17w93c2deax6956loiioe4f 207103 207102 2026-10-17T15:41:16Z Kallmemel 14000 /* Komportashon */ 207103 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63 cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265 cm. E espesie por alkansá larguranan máksimo di 256 cm pa machu, i 370–400 cm pa tinto.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5 m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Produkshon == ''S. zygaena'' ta werp un tira di 20–50 kriatura viviporo despues di un gestashon di 10–11 luna.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200 m, posiblamente te ku 500 m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] gw10sr1s8xow59oe84v8t9xub2mwf26 207104 207103 2026-10-17T15:43:26Z Kallmemel 14000 /* Produkshon */ 207104 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63 cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265 cm. E espesie por alkansá larguranan máksimo di 256 cm pa machu, i 370–400 cm pa tinto.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5 m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Produkshon == ''S. zygaena'' ta werp un tira di 20–50 kriatura viviporo despues di un gestashon di 10–11 luna. Edat di madures ta rònt di 15 aña, ku un edat máksimo di 24–25 aña.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200 m, posiblamente te ku 500 m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] hpmdmdrradv411h6oel7sljheaz1gik 207105 207104 2026-10-17T15:44:41Z Kallmemel 14000 /* Produkshon */ 207105 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox | exhibi titulo = cursivo | status = VU | fuente status = 2018 | imagen = Smooth Hammerhead (Sphyrna zygaena) 708911772.jpg | descripcion = ''S. zygaena'' ([[Islanan Kanaria]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus zygaena'' | sinonimo = * ''Squalus carolinensis'' Blainville, 1816 * ''Squalus malleus'' (Valenciennes, 1822) * ''Squalis pictus'' Blainville, 1816 * ''Zygaena malleus'' Valenciennes, 1822 * ''Zygaena subarcuata'' Storer, 1848 * ''Zygaena vulgaris'' Cloquet, 1830 }} '''''Sphyrna zygaena''''' ta un [[espesie]] di tribon martin.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Sphyrna zygaena (Linnaeus, 1758)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105819|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> ''S. zygaena'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus zygaena'' dor di Carl Linaeus na 1758.<ref>{{citeer boek|auteur=Linnaeus, C.|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> == Deskripshon == ''S. zygaena'' resien nasí tin un largura di 49–63 cm. E largura di machu i tintonan madurá ta varia pa region kual ta mas o ménos 210–265 cm. E espesie por alkansá larguranan máksimo di 256 cm pa machu, i 370–400 cm pa tinto.<ref name="Ebert_2021" /> Den áreanan tropiko, e espesie por wòrdu konfundí ku [[Sphyrna lewini]].<ref name="Ebert_2021" /> == Komportashon == E tribonnan yòn (te ku 1,5 m) ta okurí tin biaha den manchanan migratorio grandi.<ref name="Ebert_2021" /> == Produkshon == ''S. zygaena'' ta werp un tira di 20–50 kriatura viviporo despues di un gestashon di 10–11 luna. E espesie ta madurá rònt edat di 15 aña, i por alkansá un edat máksimo di 24–25 aña.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. zygaena'' ta distribuí mundialmente den awanan tropiko i templa. E espesie ta tolerá awanan mas friu kompara ku otro tribon martin.<ref name="Ebert_2021" /> Habitá riba plachi kontinental i insular, for di kosta pa riba laman na un profundidat di 0–200 m, posiblamente te ku 500 m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Globalmente evaluá na 2018, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. zygaena'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Den su distribushon, ''S. zygaena'' ta blanku i kèch sekundario pa piskamentu komersial i artesano. Na 2014–2015, e ta e di kuater espesie mas abundante den komersio di ala di Hong Kong.<ref name="Ebert_2021" /> E espesie ta pa gran parti no manehá pafó di osean nortwest [[Oséano Atlántiko|Atlántiko]], [[Australia]], i [[Nueva Zelandia]]. Protehá den áreanan mediteráneo kaminda e ta klasifiká komo kirtikamente menasá pa IUCN (evaluá na 2016).<ref>{{Citeer web|url=https://www.iucnredlist.org/species/39388/16527905|titel=Sphyrna zygaena (Mediterranean assessment).|bezochtdatum=2026-10-17|auteur=Ferretti, F., Soldo, A., Casper, B., Domingo, A., Gaibor, N., Heupel, M.R., Kotas, J., Lamónaca, A., Smith, W.D., Stevens, J., Vooren, C.M. & Pérez-Jiménez, J.|datum=2016|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T39388A16527905.}}</ref> E ta inkorporá den [[CITES]] i CMS Appendix II,<ref>{{Citeer web|url=https://www.cms.int/species/sphyrna-zygaena|titel=Sphyrna zygaena|bezochtdatum=2026-10-17|werk=Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals}}</ref> i prohibí pa piskamente pelágiko den Komishon Internashonal pa Konservashon di Tuna Atlántiko (ICCAT) i Komishon Inter-Merikano di Tuna Tropikal (IATTC).<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {{Appendix}} [[kategoria:Tribon]] j1i5b3c9pegc92srst6fysukobhgq88 Tribon di martin 0 15131 207074 2026-10-17T13:20:16Z Kallmemel 14000 Kallmemel moved page [[Tribon di martin]] to [[Tribon martin]] 207074 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tribon martin]] rzbi18u5a841o93atoghgiw5lmno5fc Vacation rental 0 15132 207148 2026-10-18T07:56:04Z Caribiana 8320 Created page with "{{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan compara..." 207148 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of chef-kok priva. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencia y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun den otro partinan di mundo. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu [[timeshare]]. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional pa un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort di timeshare ta permiti pa e doño huur su periodo di uzo na otro persona. Unidadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doño of via agencia. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, tienda y servicio di transporte. E tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo pa algun bishitante y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa e comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya vivienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolvi y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico, cu ta varia segun hurisdicccion. Regulacionnan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. E medidanan por inclui, entre otro, registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Stakeholders manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua riba e isla ta e motibonan principal pa e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental riba su mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di nan sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan ta dispone di un permiso previo. <ref name="Registratie"/> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1379050573|titulo=Vacation rental}} {{References}} }} [[Kategoria:Turismo]] [[Kategoria:Ekonomia]] 61yivz2ryonm5h2lwsgz1b3cf77u8sm 207149 207148 2026-10-18T07:58:11Z Caribiana 8320 207149 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of chef-kok priva. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencia y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun den otro partinan di mundo. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu [[timeshare]]. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional pa un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort di timeshare ta permiti pa e doño huur su periodo di uzo na otro persona. Unidadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doño of via agencia. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, tienda y servicio di transporte. E tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo pa algun bishitante y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa e comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya vivienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolvi y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico, cu ta varia segun hurisdicccion. Regulacionnan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. E medidanan por inclui, entre otro, registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Stakeholders manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua riba e isla ta e motibonan principal pa e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental riba su mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di nan sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan ta dispone di un permiso previo. <ref name="Registratie"/> == Mira tambe == * [[No More Hotels]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1379050573|titulo=Vacation rental}} {{References}} }} [[Kategoria:Turismo]] [[Kategoria:Ekonomia]] g0spk5hp4vkra8g3qz7cu2xn6vfigyw 207150 207149 2026-10-18T08:00:38Z Caribiana 8320 207150 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Vacation rental''' of '''shortterm vacation rental''' (STVR) ta referi na e huurmento di un vivienda muebla of otro tipo di alohamento pa un periodo relativamente cortico, generalmente door di bishitante y turista. E propiedadnan aki ta un alternativa pa alohamento den hotel y por ta inclui instalacionnan manera cushina, mashin di laba y seca. E oferta ta varia di apartamentonan simpel te na cas, villa y condominio luhoso cu servicio y amenidadnan comparabel cu esnan di hotelnan di luho. Den algun caso, e propiedadnan por incluí servicio di personal, acceso na playa priva, boto of chef-kok priva. E propiedadnan por wordo di huur directo di e doño of via agencia y plataformanan digital, manera [[Airbnb]]. Dependiendo di e propiedad y e condicionnan di reservacion, e huur por encera un deposito di garantia, control di credito y gastonan di limpiesa.<ref>{{citeer web|url =https://www.researchgate.net/publication/351977495_An_Analysis_of_The_Impact_of_Short-Term_Vacation_Rentals_on_the_Hotel_Industry|titel=An Analysis of The Impact of Short-Term Vacation Rentals on the Hotel Industry|datum= mei 2021|werk=Journal of Hospitality & Tourism Research|pages=pp.760-771|auteur=Jungtae Soh & Kwanglim Seo|taal=en}}</ref> Vacation rental ta un forma di alohamento cu tin un historia largo den destinacionnan turistico, entre otro na [[Reino Uni]], Merca y [[Canada]], birando despues mas comun den otro partinan di mundo. ==Diferencia cu timeshare== Vacation rental no ta mescos cu [[timeshare]]. Den un sistema di timeshare, un persona ta cumpra of ta adkeri e derecho di uza un propiedad vacacional pa un periodo fiho, generalmente un siman, cada aña. Den algun resort di timeshare ta permiti pa e doño huur su periodo di uzo na otro persona. Unidadnan di timeshare cu e doñonan no ta usando, of cu ainda no a wordo bendi, por tambe wordo ofrece como vacation rental. Ademas, algun resort moderno ta combina hotel cu apartamento y villa cu por wordo di huur via e hotel, via e doño of via agencia. ==Impacto economico y social== Vacation rentals por genera entrada pa doñonan di propiedad y negoshinan local, manera restaurant, tienda y servicio di transporte. E tipo di alohamento aki ta haci posibel un estadia mas largo pa algun bishitante y ta ofrece facilidadnan cu no semper ta disponibel den un hotel. Sinembargo, e expansion di huurmento pa estadia cortico por tambe tin consecuencianan negativo pa e comunidad local. Ora doñonan prefera huur nan propiedad na turista en bes di na residente pa un periodo largo, e oferta di cas pa huur residencial por baha. Esaki por contribui na presion riba preisnan di huur y na dificultad pa residentenan haya vivienda, specialmente den destinacionnan turistico. E magnitud di e impacto ta depende di e situacion local, e cantidad di propiedadnan envolvi y e regulacionnan vigente. ==Regulacion== Varios pais, region y [[munisipio|municipio]] a introduci regulacion di huur pa estadia cortico, cu ta varia segun hurisdicccion. Regulacionnan por tin como meta pa proteha e oferta di vivienda pa residente, limita molestia den barionan residencial, garantisa cu alohamentonan ta cumpli cu rekisitonan di seguridad y higiena, y sigura cu doñonan di propiedad cumpli cu nan obligacionnan fiscal. E medidanan por inclui, entre otro, registracion obligatorio, otorgamento di permit, limitacion di e cantidad di dia cu un propiedad por wordo di huur, y obligacion pa declara y paga belasting riba e entrada.<ref>{{citeer web |url=https://www.noticiasinmobiliaria.com/estas-pensando-en-alquilar-tu-propiedad-a-turistas-conoce-tus-obligaciones-fiscales-y-legales/|titel=¿Estás pensando en alquilar tu propiedad a turistas? Conoce tus obligaciones fiscales y legales |auteur=Romero, Marta|datum=2019-05-07|werk=Noticiasinmobiliaria.com}}</ref> ==Aruba== Na [[Aruba]], e huurmento di vivienda y otro propiedadnan pa estadia vacacional a bira un tema di debate relaciona cu e crecemento di [[turismo]], e mercado di vivienda y e calidad di bida local. Segun un estimacion di [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), na 2025 tabatin entre 5500 y 6000 propiedad of unidad cu por wordo clasifica como vacation rental.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34876 Croes (ATA): Hotel y Short Term Vacation Rentals ta parti integral di e oferta pa turista], NoticiaCla (20 di augustus 2025)</ref> Te cu october 2026, Aruba no tabatin un sistema di registracion obligatorio ni legislacion specifico pa regula e sector di STVR.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31391-vakantieverhuur-groeit-sneller-dan-hotels-op-aruba Vakantieverhuur groeit sneller dan hotels op Aruba], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di juli 2025)</ref><ref name="Registratie">[https://www.aruba.nu/nieuws/toerisme/97399/aruba-verplicht-registratie-van-alle-vakantiewoningen-ook-met-vergunning Aruba verplicht registratie van alle vakantiewoningen, ook met vergunning], aruba.nu (17 di october 2026)</ref> Stakeholders manera Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA) y Vacation Rentals Professionals of Aruba (VRPA) a participa den e debate. Na 2023, VRPA a presenta dies recomendacion pa regula e mercado di STVR. Na 2025, e organisacion a argumenta cu e falta di vivienda pagabel y e plannan di zonificacion anticua riba e isla ta e motibonan principal pa e problema di vivienda, y no e sector di vacation rental riba su mes. VRPA a yama gobierno pa introduci legislacion basa riba hechonan cu ta sostene un crecemento sostenibel y pagabel di nan sector.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/27269-richtlijnen-voor-verhuur-vakantiewoningen Richtlijnen voor verhuur vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di maart 2023)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/aruba/31066-wetgeving-voor-betaalbare-groei-vakantiewoningen Wetgeving voor betaalbare groei vakantiewoningen], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di aprel 2025)</ref> Na october 2026, gobierno di Aruba a anuncia un plan di accion, unda doñonan cu propiedad den uzo como vacation rental mester registra nan propiedad, incluso den caso cu nan ta dispone di un permiso previo. <ref name="Registratie"/> == Mira tambe == * [[No More Hotels]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1379050573|titulo=Vacation rental}} {{References}} }} [[Kategoria:Turismo]] [[Kategoria:Economia]] 0q2lrcirzzf4zhso5an6qypd0kgeu4q